Kiểm tra giấy tờ tùy thân trước khi giao dịch – Rủi ro từ giấy tờ trông hợp lệ nhưng không phải của người cầm nó

Tháng 9 năm 2023, Tòa án Nhân dân thành phố Hà Nội đưa ra xét xử nhóm đối tượng do Nguyễn Quang Sơn cầm đầu về hai tội: làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức và mua bán trái phép thông tin tài khoản ngân hàng.

Phương thức của nhóm này không phức tạp về kỹ thuật: mua lại các chứng minh nhân dân thật từ nhiều nguồn khác nhau, bóc tách ảnh gốc, thay bằng ảnh của chính mình, rồi dùng máy sấy tóc ép nhiệt để dán lại lớp nhựa. Những tờ CMND được xử lý theo cách này sau đó được dùng để đăng ký mở tài khoản tại các ngân hàng — và ban đầu đã qua được bước xác minh của nhân viên giao dịch.

Kết quả: chỉ riêng Nguyễn Tiến Hiệp đã thay ảnh trên 112 CMND và dùng 87 trong số đó để mở 224 tài khoản tại 14 ngân hàng khác nhau trên địa bàn Hà Nội. Toàn bộ nhóm bán hơn 268 tài khoản — mỗi tài khoản kèm thẻ ATM, internet banking và SIM nhận OTP — cho người mua trên mạng qua hình thức giao hàng thu tiền hộ.

Vụ việc bị phát hiện không phải qua quan sát bề ngoài của giấy tờ, mà qua hệ thống nội bộ của Ngân hàng ACB, khi nhân viên nhận ra cùng một khuôn mặt xuất hiện trên nhiều CMND mang tên, số và nơi cấp khác nhau. Không có hệ thống đối chiếu đó, những tờ CMND này đã đủ để hoàn thành giao dịch mở tài khoản.

Vì sao cần kiểm tra giấy tờ tùy thân trước khi giao dịch?

Trong một giao dịch dân sự thông thường — cho vay tiền, ký hợp đồng, nhận tài sản thế chấp, hay đặt cọc — người tham gia thường xác nhận danh tính của đối tác bằng cách xem qua CMND hoặc CCCD. Đây là bước tối thiểu và hợp lý, nhưng nó có một giới hạn quan trọng: quan sát trực tiếp không thể xác nhận giấy tờ là thật.

Vụ việc tại Hà Nội cho thấy điều đó rõ ràng. Những tờ CMND đã qua xử lý trông hợp lệ đủ để nhân viên ngân hàng — vốn được đào tạo về quy trình xác minh — chấp nhận và hoàn tất thủ tục mở tài khoản. Người giao dịch bình thường, không có quy trình kiểm tra nội bộ, càng khó phân biệt hơn.

Rủi ro không chỉ là bị lừa bởi người cầm giấy tờ giả. Khi tài khoản mở bằng CMND giả bị dùng vào mục đích bất hợp pháp — rửa tiền, lừa đảo, chuyển tiền phi pháp — các giao dịch liên quan đến tài khoản đó có thể bị điều tra. Người không liên quan nhưng đã ký hợp đồng với chủ của tài khoản đó có thể gặp phiền toái pháp lý dù không có lỗi.

Những điểm cần lưu ý khi kiểm tra CMND và CCCD trong giao dịch

Thông tin trên giấy tờ có nhất quán không?

Họ tên, ngày sinh, số định danh, nơi cấp và ngày cấp là những thông tin cần đối chiếu với nhau và với thực tế người đang ngồi trước mặt. Một tờ CMND được xử lý ảnh thường có thông tin nhân thân của người khác — điều này có thể không phát hiện được chỉ từ quan sát ảnh, nhưng đôi khi thể hiện qua sự không khớp giữa mô tả thực tế và thông tin trên giấy.

Chất lượng bề mặt và lớp nhựa bọc

Bề mặt của CMND/CCCD hợp lệ có kết cấu đặc trưng. Dấu hiệu cần chú ý: bề mặt có vẻ bị tách lớp, phồng rộp, hoặc các cạnh lớp nhựa không phẳng — đây có thể là dấu hiệu của việc tách và ép lại nhiệt. Tuy nhiên, không phải mọi bề mặt không hoàn hảo đều là dấu hiệu giả mạo, và ngược lại, bề mặt trông hoàn chỉnh cũng không đảm bảo giấy tờ là thật.

Ảnh và thông tin có phù hợp với người xuất trình không?

Độ tuổi trên giấy tờ cần khớp với vẻ ngoài thực tế của người xuất trình trong mức độ hợp lý. Đây không phải phương pháp chính xác, nhưng sự khác biệt rõ ràng giữa thông tin trên giấy tờ và người đang ngồi trước mặt là lý do để đặt câu hỏi thêm.

Giấy tờ được cung cấp như thế nào?

Chỉ được cung cấp ảnh chụp CMND qua điện thoại, bản scan, hoặc file ảnh — mà không được xem bản gốc trực tiếp — là tình huống cần thận trọng đặc biệt. Ảnh và bản scan có thể bị chỉnh sửa kỹ thuật số mà mắt thường khó phát hiện, và không có cách đối chiếu vật lý nào có thể thực hiện từ xa.

Người xuất trình có đang giao dịch thay mặt người khác không?

Nếu người thực hiện giao dịch không phải là người đứng tên trong hợp đồng hay thỏa thuận, việc xác minh danh tính của cả hai bên — người ủy quyền và người được ủy quyền — là cần thiết. Giấy ủy quyền cũng cần được kiểm tra tính hợp lệ và còn hiệu lực.

Không nên tự kết luận chỉ từ quan sát bề ngoài

Điểm đáng chú ý trong vụ việc tại Hà Nội là ngay cả nhân viên ngân hàng — người tiếp xúc với giấy tờ tùy thân hàng ngày và có quy trình kiểm tra riêng — cũng không phát hiện ra vấn đề qua bước xem xét thông thường. Phát hiện chỉ xảy ra khi hệ thống nội bộ đối chiếu dữ liệu ảnh theo diện rộng.

Điều này có nghĩa: cần phân biệt rõ hai việc khác nhau. Thứ nhất là nhận ra những dấu hiệu cần làm rõ thêm. Thứ hai là tự kết luận giấy tờ là giả hay thật. Mục tiêu không phải là tự đưa ra phán quyết chuyên môn, mà là biết khi nào cần dừng lại và đưa giấy tờ đến đúng kênh xác minh.

Khi nào nên tạm dừng giao dịch để xác minh giấy tờ tùy thân?

Tạm dừng để xác minh là quyết định hợp lý khi: bạn không được xem bản gốc CMND/CCCD trực tiếp mà chỉ được cung cấp ảnh chụp hoặc bản scan; thông tin trên giấy tờ không khớp với người đang ngồi trước mặt về mặt quan sát thực tế; người giao dịch không phải chính chủ hợp đồng nhưng không có giấy ủy quyền rõ ràng; hoặc giao dịch có giá trị lớn nhưng việc xác minh danh tính được thực hiện quá nhanh và sơ sài.

Quy trình hành động hợp lý: Dừng lại → Yêu cầu xem bản gốc trực tiếp → Đối chiếu thông tin với thực tế → Kiểm tra tính xác thực qua kênh phù hợp → Rồi mới tiếp tục giao dịch.

Nguyên Thực có thể hỗ trợ gì?

Nguyên Thực hỗ trợ kiểm tra và xác thực giấy tờ tùy thân theo yêu cầu, bao gồm đánh giá các dấu hiệu bất thường trên CMND, CCCD và các giấy tờ cá nhân khác, và tư vấn hướng xác minh phù hợp với từng tình huống cụ thể.

Dịch vụ liên quan:

• Xác thực tài liệu — Kiểm tra tính xác thực của CMND, CCCD và giấy tờ có dấu hiệu bất thường

Bạn đang chuẩn bị giao dịch và chưa xác minh giấy tờ tùy thân của đối tác?

Trong giao dịch có giá trị lớn — cho vay, đặt cọc, ký hợp đồng — nếu bạn chưa có cơ sở xác nhận tính hợp lệ của giấy tờ tùy thân mà đối tác cung cấp, hãy gửi thông tin để Nguyên Thực tư vấn hướng kiểm tra trước khi bạn đưa ra quyết định.

Giấy tờ trông đúng không có nghĩa là của người đang cầm nó. Xác minh trước khi tin tưởng.

Nguồn tham khảo: An ninh Thủ đô – Nhóm tội phạm “chế” giấy tờ giả mua bán hàng trăm tài khoản ngân hàng, tháng 10/2023.